Extrach de la novela : « Lo viatjaire de la ZAC »  dins Les òmes de l’ecir,  IEO Cantal « A TOTS », 1987

[…] « Arvant ! Arvant ! Aquel tren contunha sus Nussargues e Besièrs. Les viatjaires a destinacion del Pèi e de Nimes son pregats d’esperar la correspondéncia… » Lo Renat lèva lo cap. Sa mala e son cabàs a la man, la filha es dejà dins l’alada… L’Aubrac1 s’arrèsta. Òmes e femnas se cròson sul trepador. Lo legèire a barrada sa revista. Uèlhs blus, pièus corts, cara inocenta – òm diriá la d’un enfant – la Florença assetada sus un banc espèra lo Cevenòu e sorritz al Renat que darrièr la vitra l’agacha.

« Perqué me sorrisiá atau ? E perqué s’es assetada en fàcia de ieu ? Las plaças mancavon pas pr’aquò… benlèu a causa de tot’aquelses gojats2, qu’aviá páur que l’embestièsson… Quant de temps pòt aver ?… Viatjar atau tota sola ?… Deu pas èsser tant jove ni tant ninòia3 coma pareis… Quò’s benlèu quauque estudianta… mès seriá montada a Clarmont…e una filha del Gard vendriá pas estudiar en Auvèrnha… E se quò èra una piona d’un establiment d’apr’aquí… quò explicariá que se siasca metuda al despart dels joves que son montats totara… »

Lo Renat sosca4. L’Aubrac viroleja dins l’estranglador5. L’Alanhon escumeja pels ròcs. Crincat sus un sèrre un castèl a meitat derrocat...

« … E m’agachava en fàcia… Benlèu se trufava de ieu… Mai tira aviá ben rason… »

Enfin tornamai un bocin de plana. Lo tren s’arrèsta doas minutas a Massiac.

« … Una dròlla polida atau davant ieu… Auriá degut li parlar… Que cau èsser fotrau !… Quau sap… benlèu que li agradave… »

Quò’s vertat que fa pas son atge lo Renat : pas un pièu de gris, lo ventre plat amb sa camisa a carrèls blus debotonada sus son estomac borrut, sas bragas de tièla, e sos sabatons trauquilhats sens vetons6… marca pas mau.

Dels vilatges agromelats per l’adrech. Quauques verdièrs e de las sèrras per la planòta… Mès de las faissas7 desanadas e un vièlh castèl que se mòr…

« Paure nèici, de qué vas pensar ?… E mai li plaguèsses, cossí fariatz per vos veire ?… Benlèu que quò’s mièlhs atau. »

L’Aubrac s’estrema dins les gorgs. Garrics rances e país magre. La campana d’en Vauclar sòna sonca que pels cavans8… Lo Renat pensa a sos enfants que d’aquesta ora son al lièch. Sa femna, la paura deu èsser en tren d’alisar o d’apresta lo despartin per deman.

La ribièira s’élargís,…aquí lo país montanhòu. Lo viatjaire cauça son bloson, amassa sos paquets… mès « EL » lo quita darrièr.

Lo Cevenòu9 avança e lo Renat cèssa, riblat a una publicitat de marroquinariá. Enfin dins una acrancada terribla la revista se barra, còp sec dos uèlhs se baisson coma per ajudar, e quand la dròlla tòrna quilhar lo cap son vesin pòt pas far de mens que de l’agachar en fàcia.

« Que fa caud ! Se baissaviam la vitra ? »

La votz miegjornala e doça obten lo sorrire del Vidal. Lèu un ventolet sus una cresta roja. Una esquina se desempega d’una camisa. De las sentors de fen copat. Dels puègs verds e redonds.

« Coneissètz aquela linha ?

– L’ai sovent facha qu’ère dins les fusilhièrs marins a Nimes.

– E vos de fasètz apr’aquí ?

– Siáu10 piona au LEP, de santa Florina.

– Prendètz cada setmana aquel tren… »

Se parla del mestièr de survelhant, de sovenirs d’armada, de l’ Auvèrnha e de la Camarga. Lo roge a quitada la cara del Renat. Lo camin de fèrre s’atura de la ribièira, de temps en temps s’escond, puèi li passa dessús…e de lòngs moments s’estrenhon.

La taula a disparegut, placada jos la vitra. Les dos viatjaires respiron la doçor del ser . Dels aures torçuts, dels fotraus de ròcs… mès atanben doás cambas polidas.

« Aqueu castèu, amont… quò’s Rochagudèu.

– Tè, una capèla. »

Gairas de paraulas, mès sovent lors agachs se cròson. Dins lo vabre11 prigond, lo camin de fèrre sarra, sarra la ribièira tant coma pòt. De tunèl en tunèl, lo Cevenòu vira e trauca. Mès d’un còp, anatz saber perqué, lo lum oblida de s’alucar. Dels dets sus un genolh, dapasson, dapasson… E quand torna l’esclaire « Anem ! Enduratz-vos… nos coneissèm a pena… »

Una man pichona e fina que voldrià caçar e que calina.  » Siam pas solets, se passa lo contrarotlaire… »

Lo vagon es quasi voide, sonca doás personas al fons. Defòra tòmba la rosada. Les bòsses se fáun mostes12. Quò’s l’ora ont aquesta sason canta lo rossinhòu. Una jupa se debotona… dapasson… dapasseton…

« Mossur ! Mossur ! Anem, derrevelhatz-vos ! »

Lo Vidal tressauta, escarquilha les uèlhs. A la portièira dejà del monde son quilhats. L’òme del quepí se clau dins lo compartiment del personèl del servici.

Quant de temps a pogut durmir ?

[…]

1Aubrac : train Paris-Béziers

2gojat : jeune homme

3 ninòia : naïve

4soscar : songer

5estranglandor : défilé, détroit

6veton : lacet

7faissa : terrasse (culture)

8cavan : hibou

9Cevenòu : le Cévenol, train Paris-Nîmes

10siáu : je suis (provençal)

11vabre : ravin, précipice

12moste : humide

Passejada de Sant-Joan  

Anavan per dralhas e camins
guidats per dels pastres del país ;
cadun de lònh èra vengut,
del grope coneissián pas degun.

De temps en temps a la broá (1) d’un bòsc
s’arrestavan, o al pè d’un ròc,
e escotavan un trobador
que cantava un poèma d’amor.

La tropa avançava tranquilla
quand entendèron un bruch d’esquillas,
un òme gròs e encapelat (2)
lor contèt una istòria de drac.

Tot d’un còp, plus un bruch, plus un crit,
los passejaires estabosits (3) ;
d’en fàcia, d’un pradèl o d’un camp,
d’un òme retronissiá (4) lo cant.

De pas lònh, de darrièr un drulhièr (5),
una votz de femna s’enlairèt (6),
un aire triste. Se revirèron,
lors agach per azard se crosèron.

En darcar lo riu gu-ela lisèt,
gu-el prompte, lo sieu braç nud prenguèt.
Al calabrun (7), al pè del Couian (8)
tastèron l’elixir de Sant-Joan.

E dancèron un tròç de la nuèch,
sautèron lo fuòc amont sul puèg.
E enquèra cantavan los grelhs,
quand sus Pestelh (8) ragèt lo solelh.

Fèliç Daval
(Las Garrostas lo 6 de mai de 2011)

 

1)broá : limite, lisière

2) encapelat : qui porte un chapeau

3) estabosit : étonné, agréablement surpris

4) retronir : retentir

5) drulhièr : alisier blanc

6) s’enlairar : s’élever

7) calabrun:crépuscule

8) Couian : plateau, au-dessus de Polminhac(15), entre les vallées de la Cère et de la Jordanne ; Pestelh : château dominant Polminhac (village cantalien à 15 kms d’Aurillac)

L’enfant d’a Cabol

Crebèt de fam,
crebèt de freg.
Dètz ans esperèt un bocin de papièr,
un bocin de papièr.

Aviá quinze ans aquel enfant,
voliá pas èstre taliban.
Curèt los tiradors, son paire
per pagar plan car lo passaire.

Caminèt, trevèt dins la nuèch.
En camion, en batèu viatgèt,
dins lo silenci, dins lo bruch,
dins lo monde, e escondut.

En Angletèrra aculhit,
per la Maria e sos amics,
un an, al collègi anèt,
e l’anglés plan viste parlèt.

Valent, aprendiá un mestièr,
en esperar los sieus papièrs,
mès un matin gris de febrièr
lo demmenèron dos policièrs.

A Cabol l’avion l’emportèt,
dins sa vilòta s’entornèt.
Avián penjat lo sieu ainat,
li caliá viure amagat.

Tornèt prendre lo lòng camin,
veguèt dels sieus amics morir.
Coneguèt l’infèrn en preson,
la fam e los còps de baston.

Amb pro de temps, en pro patir,
arribèt enfin a París.
lèu-lèu aprenguèt lo francés
E lo mestièr de cosinièr.

Fèliç Daval
(Orlhac lo 5 de març de 2020)